و بيراهه را شاهراه . در اينجا ديد و درك نيرومندى لازم است و نورانيت و روشنبينى فوق العاده . آيه فوق مىگويد : اين ديد و درك ثمره درخت تقوى است اما چگونه تقوى و پرهيز از گناه و هوى و هوسهاى سركش به انسان چنين ديد و دركى مىدهد شايد براى بعضى مبهم باشد اما كمى دقت پيوند ميان اين دو را روشن مىسازد . توضيح اينكه : « اولا » نيروى عقل انسان به قدر كافى براى درك حقايق آماده است ولى پرده هايى از حرص و طمع و شهوت و خودبينى و حسد و عشقهاى افراطى به مال و زن و فرزند و جاه و مقام همچون دود سياهى در مقابل ديده عقل آشكار مىگردد ، و يا مانند غبار غليظى فضاى اطراف را مىپوشاند و پيداست كه در چنين محيط تاريكى انسان چهره حق و باطل را نمىتواند بنگرد ، اما اگر با آب تقوى اين غبار زدوده شود و اين دود سياه و تاريك از ميان برود ديدن چهره حق آسان است : به گفته شاعر جمال يار ندارد حجاب و پرده ولى غبار ره بنشان تا نظر توانى كرد و يا به گفته شاعر ديگرى : حقيقت سرايى است آراسته هوى و هوس گرد برخاسته نبينى كه هر جا كه برخاست گرد نبيند نظر گرچه بيناست مرد ! و ثانيا مىدانيم كه هر كمالى در هر جا وجود دارد پرتوى از كمال حق است و هر قدر انسان به خدا نزديكتر شود پرتو نيرومندترى از آن كمال مطلق در وجود او انعكاس خواهد يافت ، روى اين حساب همه علم و دانشها از علم و دانش او سر چشمه مىگيرد و هر گاه انسان در پرتو تقوى و پرهيز از گناه و هوى و هوس به او نزديكتر شود و قطره وجود خود را به اقيانوس بيكران هستى او پيوند دهد سهم بيشترى از آن علم و دانش خواهد گرفت .